danestaniha

ارت یا اتصال به زمین چیست؟

ارت یا اتصال به زمین به فرآیندی گفته می‌شود که در آن تجهیزات الکتریکی و الکترونیکی به‌وسیله‌ی سیم‌هایی به زمین متصل می‌شوند. هدف اصلی از این کار، هدایت جریان‌های نشتی یا اضافه جریان به زمین و جلوگیری از آسیب به تجهیزات یا افراد است. سیستم ارت در واقع نقش یک محافظ را ایفا می‌کند و در صورت بروز اتصال کوتاه، نوسان برق، یا افزایش ناگهانی ولتاژ، جریان اضافی را به زمین منتقل کرده و از آسیب جدی به سیستم جلوگیری می‌کند.

چرا ارت برای دستگاه خودپرداز اهمیت دارد؟

دستگاه خودپرداز مجموعه‌ای از مدارهای الکترونیکی، نمایشگرها، ماژول‌های پرداخت، کارت‌خوان، چاپگر و تجهیزات مکانیکی است که همگی به برق وابسته‌اند. در نتیجه، عدم وجود سیستم ارت مناسب می‌تواند منجر به بروز مشکلات متعددی شود. برخی از دلایل اهمیت ارت برای دستگاه‌های خودپرداز عبارتند از:

1. محافظت از جان انسان‌ها
   کاربرانی که روزانه با دستگاه خودپرداز تعامل دارند، در صورت نشت برق ممکن است دچار برق‌گرفتگی شوند. ارت مناسب، از عبور جریان خطرناک به بدنه فلزی دستگاه جلوگیری می‌کند.

2. افزایش عمر تجهیزات
   جریان‌های ناخواسته و نوسانات برق می‌توانند به بردها و قطعات الکترونیکی آسیب بزنند. سیستم ارت باعث کاهش این اثرات شده و عمر مفید دستگاه را افزایش می‌دهد.

3. کاهش نویز الکتریکی
   نویزهای الکترومغناطیسی که در محیط وجود دارند می‌توانند عملکرد دستگاه را مختل کنند. ارت مناسب به کاهش این نویزها کمک می‌کند.

4. جلوگیری از اختلالات عملکردی
   نداشتن ارت یا داشتن ارت ناقص ممکن است موجب بروز خطاهای نرم‌افزاری و سخت‌افزاری در دستگاه شده و تجربه کاربری ضعیفی را رقم بزند.

اجزای سیستم ارت دستگاه خودپرداز

برای اجرای یک سیستم ارت مناسب برای دستگاه خودپرداز، لازم است اجزای زیر به‌درستی انتخاب و نصب شوند:

1. میله ارت (Ground Rod)
   میله‌ای فلزی که در زمین فرو می‌رود و نقش رسانای اصلی جریان را به خاک ایفا می‌کند. معمولاً از جنس مس یا فولاد با روکش مسی است.

2. سیم ارت
   سیمی است که بدنه دستگاه را به میله ارت متصل می‌کند. این سیم باید از جنس مس و با قطر مناسب باشد.

3. جعبه ارت یا چاه ارت
   در برخی موارد از چاه ارت برای ارتینگ استفاده می‌شود، مخصوصاً در محیط‌هایی با خاک نامناسب. این چاه شامل مواد رسانا و رطوبت‌ساز است که مقاومت الکتریکی خاک را کاهش می‌دهند.

4. اتصالات و ترمینال‌ها
   تمام اتصالات بین سیم‌ها، دستگاه و میله باید به صورت محکم و ضدزنگ باشند تا در طول زمان مقاومت و کارایی خود را از دست ندهند.

انواع روش‌های اجرای ارت

در اجرای ارتینگ برای دستگاه‌های خودپرداز از دو روش اصلی استفاده می‌شود:

1. ارت منفرد (سیستم مستقل)
   در این روش برای هر دستگاه یک سیستم ارت جداگانه اجرا می‌شود. این روش در مکان‌هایی کاربرد دارد که امکان اتصال به ارت مرکزی وجود ندارد یا ایزولاسیون کامل مورد نیاز است.

2. ارت مشترک (سیستم مرکزی)
   در این روش چند دستگاه یا کل مجموعه به یک سیستم ارت مرکزی متصل می‌شوند. این روش در بانک‌ها و مراکز بزرگ با چندین دستگاه خودپرداز کاربرد بیشتری دارد.

استانداردهای بین‌المللی و داخلی

برای ارتینگ دستگاه‌های الکترونیکی از جمله خودپردازها، استانداردهای مشخصی وجود دارد. برخی از این استانداردها عبارتند از:

• IEC 60364: استاندارد بین‌المللی مربوط به سیستم‌های سیم‌کشی برق و الزامات ارتینگ.

• IEEE 142 (Green Book): استانداردی برای طراحی و پیاده‌سازی سیستم‌های ارت صنعتی.

• استاندارد ملی ایران ISIRI 11024: شامل مقررات ایمنی در سیستم‌های الکتریکی و ارتینگ.

رعایت این استانداردها در طراحی و پیاده‌سازی ارت دستگاه خودپرداز، از بروز حوادث ناخواسته جلوگیری کرده و سطح ایمنی را افزایش می‌دهد.

مشکلات رایج در سیستم ارت خودپرداز

با وجود اهمیت بالای ارت، در برخی مواقع مشکلاتی در سیستم ارت دستگاه‌های خودپرداز دیده می‌شود که می‌تواند عملکرد کلی دستگاه را مختل کند. برخی از این مشکلات عبارتند از:

• استفاده از سیم‌های غیراستاندارد یا با قطر نامناسب

• پوسیدگی و زنگ‌زدگی اتصالات

• نصب اشتباه میله ارت یا چاه ارت

• مقاومت بالای زمین به دلیل خاک خشک یا سنگی

• عدم انجام تست‌های دوره‌ای مقاومت ارت

نحوه تست سیستم ارت

برای اطمینان از عملکرد صحیح سیستم ارت، تست‌های دوره‌ای با دستگاه ارت تستر انجام می‌شود. مقدار مجاز مقاومت ارت معمولاً کمتر از ۵ اهم (ohm) است. در صورت بالا بودن این مقدار، لازم است نسبت به بهبود شرایط خاک، افزودن میله ارت، یا اصلاح اتصالات اقدام شود.

نتیجه‌گیری

سیستم ارت دستگاه خودپرداز یکی از بخش‌های حیاتی در تأمین ایمنی، عملکرد صحیح و عمر مفید این دستگاه‌هاست. هرگونه سهل‌انگاری در طراحی، نصب یا نگهداری این سیستم می‌تواند منجر به خطرات جدی برای افراد و تجهیزات شود. با توجه به اهمیت روزافزون دستگاه‌های خودپرداز در نظام بانکی و مالی، لازم است تا استانداردهای لازم در زمینه ارتینگ به‌دقت رعایت شده و بازرسی‌های منظم برای حفظ سلامت سیستم انجام گیرد. در نهایت، ایمنی کاربران و تداوم عملکرد بدون وقفه دستگاه، تنها در سایه‌ی توجه به جزئیات فنی و اجرای دقیق سیستم ارت تحقق خواهد یافت.